Điệp ngữ là gì? Kể tên các dạng điệp ngữ mà em biết?

Khi núi ho?c vi?t, ngu?i ta cú th? dựng bi?n phỏp l?p l?i t? ng? (ho?c c? m?t cõu) d? l�m n?i b?t ý, gõy c?m xỳc m?nh. Cỏch l?p l?i nhu v?y g?i l� phộp di?p ng? , t? ng? du?c l?p l?i g?i l� di?p ng?.
Kiểm tra bài cũ:
Các dạng điệp ngữ chủ yếu:
+ Điệp ngữ cách quãng
+ Điệp ngữ nối tiếp
+Điệp ngữ chuyển tiếp(điệp ngữ vòng)
Nhận xét nào nói đỳng nh?t d?ng di?p ng? du?c dựng trong cõu tho sau :
Do�n k?t, do�n k?t, d?i do�n k?t
Th�nh cụng, th�nh cụng, d?i th�nh cụng .
( H? Chớ Minh )
.
Điệp ngữ chuyển tiếp

B. Di?p ng? n?i ti?p
C. Di?p ng? cỏch quóng.

D. Hai kiểu A và B.
B. Điệp ngữ nối tiếp

Ví dụ :
Bà già đi chợ Cầu Đông
Bói xem một quẻ lấy chồng lợi chăng?
Thầy bói xem quẻ nói rằng:
Lợi thì có lợi nhưng răng không còn.
( Ca dao)

lợi1
lợi3
Lợi2
- Lợi1 : Lợi lộc , ích lợi.
Lợi2,3 : Lợi răng .



Kết luận: Ghi nhớ ( SGK- trang 164)
Chơi chữ là lợi dụng đặc sắc về âm, về nghĩa của từ ngữ để tạo sắc thái dí dỏm, hài hước… làm câu văn hấp dẫn và thú vị.
Vớ d?:
1 Sỏnh v?i Na-va "ranh tu?ng" Phỏp
Ti?ng tam n?ng n?c ? Dụng Duong .
(Tỳ M?)
2. Mờnh mụng muụn m?u m?t m�u mua
M?i m?t miờn man mói m?t m? .
(Tỳ M?)
3. Con cỏ d?i b? trong c?i dỏ,
Con mốo cỏi n?m trờn mỏi kốo,
Trỏch cha m? em nghốo,anh n? ph? duyờn em .
( Ca dao)
4. Ng?t thom sau l?p v? gai,
Qu? ngon l?n mói cho ai d?p lũng .
M?i cụ m?i bỏc an cựng,
S?u riờng m� hoỏ vui chung tram nh� .
(Ph?m H?)
5. Di tu Ph?t b?t an chay Th?t chú an du?c th?t c?y thỡ khụng .
(Ca dao)
Vớ d?:
1 Sỏnh v?i Na-va "ranh tu?ng" Phỏp
Ti?ng tam n?ng n?c ? Dụng Duong .
(Tỳ M?)
2. Mờnh mụng muụn m?u m?t m�u mua
M?i m?t miờn man mói m?t m? .
(Tỳ M?)
3. Con cỏ d?i b? trong c?i dỏ,
Con mốo cỏi n?m trờn mỏi kốo,
Trỏch cha m? em nghốo,anh n? ph? duyờn em .
( Ca dao)
4. Ng?t thom sau l?p v? gai,
Qu? ngon l?n mói cho ai d?p lũng .
M?i cụ m?i bỏc an cựng,
S?u riờng m� hoỏ vui chung tram nh� .
(Ph?m H?)
5. Di tu Ph?t b?t an chay Th?t chú an du?c th?t c?y thỡ khụng .
(Ca dao)
* Các lối chơi chữ thường gặp:
- Dùng từ ngữ đồng âm ;
- Dùng lối nói trại âm( gần âm);
- Dùng cách điệp âm;
- Dùng lối nói lái;
- Dùng từ ngữ trái nghĩa, đồng nghĩa, gần nghĩa.
Ví dụ
1. Sỏnh v?i Na-va"ranh tu?ng" Phỏp
Ti?ng tam n?ng n?c ? Dụng Duong.
(Tỳ M?)
2. Mờnh mụng muụn m?u m?t m�u mua
M?i m?t miờn man mói m?t m?.
(Tỳ M?)
3. Con cỏ d?i b? trong c?i dỏ,
Con mốo cỏi n?m trờn mỏi kốo,
Trỏch cha m? em nghốo,anh n? ph? duyờn em.
(Ca dao)
4. Ng?t thom sau l?p v? gai,
Qu? ngon l?n mói cho ai d?p lũng.
M?i cụ m?i bỏc an cựng,
S?u riờng m� hoỏ vui chung tram nh�
(Ph?m H? ) . 5. Di tu Ph?t b?t an chay
Th?t chú an du?c th?t c?y thỡ khụng.
(Ca dao)

Chơi chữ được sử dụng trong cuộc sống thường ngày, trong văn thơ, đặc biệt là trong thơ văn trào phúng, trong câu đối, câu đố.


3. Kết luận: Ghi nh? (SGK- trang 165)
* Các lối chơi chữ thường gặp:
- Dùng từ ngữ đồng âm
- Dùng lối nói trại âm( gần âm)
- Dùng cách điệp âm
- Dùng lối nói lái
- Dùng từ ngữ trái nghĩa, đồng nghĩa, gần nghĩa.
* Chơi chữ thường được sử dụng trong cuộc sống thường ngày, trong văn thơ, đặc biệt là trong thơ văn trào phúng, trong câu đối, câu đố.


Nhớ nước đau lòng, con quốc quốc
Thương nhà mỏi miệng, cái gia gia .
(Bà Huyện Thanh Quan)
- Dùng từ đồng âm : quốc (nước), quốc ( tên một loài chim) và gia gia ( chim đa đa) , gia (nhà) .
- Dùng từ đồng nghĩa Hán Việt: Quốc ( nước) ,
gia ( nhà). -> vừa tả được tiếng chim lại vừa gửi gắm nỗi lòng nhớ nước, thương nhà của nhà thơ.
Ngoài ra còn có các lối chơi chữ khác như:

- Chơi chữ bằng cách dùng các từ cùng trường nghĩa.
Mùa xuân em đi chợ Hạ
Mua cá thu về, chợ hãy còn đông
Ai nói với anh rằng: Em đã có chồng ?
Tức mình em đổ cá xuống sông , em về.
( Dân ca miền Trung )

- Chơi chữ bằng cách kết hợp các từ Hán Việt và lối nói lái như:
Ở đây có bán mộc tồn.
- Chơi chữ dùng trong câu đối:
Da trắng vỗ bì bạch
Rừng sâu mưa lâm thâm.
- Chơi chữ dùng trong câu đố:
Trùng trục như con bò thui,
Chín mắt,chín mũi,chín đuôi,chín đầu.
(Là con gì?)
B�i t?p 1:
Đọc bài thơ sau đây và cho biết tác giả đã dùng từ ngữ nào để chơi chữ?
Chẳng phải liu điu vẫn giống nhà,
Rắn đầu biếng học chẳng ai tha.
Thẹn đèn hổ lửa đau lòng mẹ,
Nay thét mai gầm rát cổ cha.
Ráo mép chỉ quen tuồng nói dối,
Lằn lưng cam chịu dấu roi tra.
Từ nay Trâu Lỗ chăm nghề học,
Kẻo hổ mang danh tiếng thế gia.
( Lê Quý Đôn)

liu điu
Rắn
hổ lửa
mai gầm
Ráo
Lằn
Trâu Lỗ
hổ mang
Dùng các từ cùng trường nghĩa.
B�i t?p 2:
M?i cõu sau dõy cú nh?ng ti?ng n�o ch? cỏc s? v?t g?n gui nhau ? Cỏch núi n�y cú ph?i l� choi ch? khụng?
a. Trời mưa đất thịt trơn như mỡ, dò đến hàng nem chả muốn ăn.
b. Bà đồ Nứa, đi võng đòn tre, đến khóm trúc, thở dài hi hóp.

thịt
mỡ
dò
nem
chả
Nứa
tre
trúc
hóp
Dùng các từ cùng trường nghĩa.
B�i t?p 3:
Suu t?m m?t s? cỏch choi ch? trong sỏch bỏo .
Bài tập:
Tìm và chỉ ra các lối chơi chữ trong những câu sau:
a. Nửa đêm,giờ tí,canh ba
Vợ tôi,con gái, đàn bà,nữ nhi.
Mang theo một cái phong bì,
Trong đựng cái gì, đựng cái đầu tiên.
(Ca dao)
b. Chị Hươu đi chợ Đồng Nai,
Bước qua Bến Nghé ngồi nhai thịt bò.
(Ca dao)
Đáp án

a. Nửa đêm,giờ tí,canh ba
Vợ tôi,con gái, đàn bà,nữ nhi.
Mang theo một cái phong bì,
Trong đựng cái gì, đựng cái đầu tiên.
(Ca dao)

b. Chị Hươu đi chợ Đồng Nai,
Bước qua Bến Nghé ngồi nhai thịt bò.
(Ca dao)

Dùng các từ đồng nghĩa.
Dùng các từ cùng trường nghĩa.
Dùng lối nói lái.
B�i t?p 4*

Nam 1946 , b� H?ng Phuong bi?u Bỏc H? m?t gúi cam, Bỏc H? dó l�m m?t b�i tho t? lũng c?m on nhu sau:
C?m on b� bi?u gúi cam,
Nh?n thỡ khụng dỳng ,t? l�m sao dõy ?
An qu? nh? k? tr?ng cõy,
Ph?i chang kh? t?n d?n ng�y cam lai ?

Trong b�i tho n�y, Bỏc H? dó dựng l?i choi ch? nhu th? n�o ?
Hướng dẫn học bài ở nhà:
- Học thuộc lòng 2 ghi nhớ ( SGK- 164,165).
- L�m cỏc b�i t?p cũn l?i.
- Tỡm thờm m?t s? cõu van tho, ca dao, cõu d?i, cõu d? cú dựng cỏch choi ch?.
- Soạn bài: Chu?n m?c s? d?ng t?.

Tiết học của chúng ta đến đây đã hết
Cảm ơn các thầy cô giáo đã đến dự.
Thân ái chào các em học sinh !